Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A

IQTISODIYOT TARMOQLARI VA AHOLINING TASHUVLARGA BO`LGAN EHTIYOJLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA AVTOMOBIL TRANSPORTINI RIVOJLANTIRISH, TRANSPORT XIZMATLARI BOZORIDA BOZOR MUNOSABATLARINI VA RAQOBAT MUHITINI RIVOJLANTIRISH UCHUN QULAY SHART-SHAROITLARNI TA`MINLASH TO`G`RISIDAGI TAHLILIY MA`LUMOTLAR


Keyingi yillarda avtomobil transporti sohasida olib borilayotgan institutsional va huquqiy islohotlarning maqsadi - bu transport xizmatlarini ko‘rsatish huquqi ustidan adolatli raqobatga asoslangan avtomobil transporti faoliyatini yaxshilash, ushbu sektorga turli mulkiy shakldagi tashuvchilarni jalb etishdir.

Respublikada bosqichma-bosqich o‘tkazilayotgan islohotlar natijasida nodavlat sektorning yo‘lovchilar va yuklarni tashishdagi ulushi yil sayin ortib bormoqda. Hozirgi kunda yo‘lovchilarga avtotransport xizmatlarini ko‘rsatishdagi ulushining deyarli 100 foizi va yuk tashishdagi ulushining 90 foizi ushbu nodavlat sektor tomonidan amalga oshirilmoqda. 

Islohotlar samaradorligini esa avtomobil transporti faoliyatining quyidagi ko‘rsatkichlariga qarab baholash mumkin:

Davlat statistika qo‘mitasidan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 2016-yil yakuni bilan respublikaning barcha avtomobil transporti vositalari bilan jami 1 mlrd. 473 mln. tonna yuk va 7 mlrd. 795 mln. yo‘lovchi tashilib, ushbu ko‘rsatkich 2015-yilga nisbatan tegishli ravishda 105.3 va 103.8 foizni tashkil etdi.

Yuk aylanmasi 35 mlrd. 945 mln. tonna km.ni (2015 yilga nisbatan 106.0 foiz), yo‘lovchilar aylanmasi esa 99 mlrd. 306 mln. yo‘lovchi km.ni (2015 yilga nisbatan 104.6 foiz) tashkil qildi.

Agarda avtomobil transporti faoliyatining oxirgi o‘n yil (2007-2016-yillar) davomidagi asosiy ko‘rsatkichlarini qiyoslasak, unda 2016-yil yakuni bilan yo‘lovchilar tashish hajmi 2007-yil ko‘rsatkichdan qariyb 1,7 barobarga o‘sgan, yo‘lovchi aylanmasi esa mos ravishda qariyib 2.1 marotaba ortgan.

Avtomobil transporti orqali yuk tashishlarning sur’atlari ham aynan shunday. 2016-yil yakunlariga ko‘ra, yuk tashish hajmi 2007-yil ko‘rsatkichiga qaraganda 1.97 barobarga o‘sgan, yuk aylanmasi mos ravishda 1.98 marotabadan ortiq ko‘paygan. 

Yuk tashish jarayonini takomillashtirish yuzasidan aniq tadbirlar ko‘rilganligi natijasida, avtotransport vositalari bilan respublikada yetishtirilayotgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tashishda, qurilish va obodonlashtirish hamda neft-gaz kompleksi qurilishi ishlarida yuklarini tashish hajmlari o‘smoqda.

2016-yil yakuniga ko‘ra, barcha turdagi (temir yo‘l, havo, quvur va elektr) transportlarda amalga oshirilagan tashuvlar hajmlari ichidagi avtomobil trasportining ulushi, yo‘lovchi tashishda qariyib 99,0 foizga va yo‘lovchi aylanmasining 89.9 foiziga to‘g‘ri keladi. Tashilgan yuk hajmi va yuk aylanmasi bo‘yicha avtomobil transportining solishtirma ulushi esa tegishli ravishda 91.9 va 39.5 foizga teng.

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2016-yillarda avtomobil transportida yo‘lovchi tashish hajmi dinamikasi 1-jadval(.pdf. 199kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2016-yillarda avtomobil transportida yo‘lovchi aylanmasi hajmi dinamikasi 2-jadval(.pdf, 227kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2016-yillarda avtomobil transportida yuk tashish hajmi dinamikasi 3-jadval(.pdf, 245kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2016-yillarda avtomobil transportida yuk aylanmasi hajmi dinamikasi 4-jadval(.pdf, 248kb)da keltirilgan.

Mamlakatimizda asosan O’zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan (“Dji Em O’zbekiston” QK, “Samavto” zavodlari) hamda Rossiya, Belarus va uzoq xorij mamlakatlari (Germaniya, Janubiy Koreya, Xitoy) zavodlari tomonidan ishlab chiqarilgan avtomobillar ishlatilmoqda. Ayniqsa keyingi paytda tashuvchilar o‘z transport vositalari parkini yangi va zamonaviy ulovlar bilan to‘ldirishga harakat qilmoqda. Xususan, Samarqand avtomobil zavodida zamonaviy avtobuslar hamda katta va kichik hajmli yuk avtomobillari ishlab chiqarilayotgani tashuvchilarga juda qo‘l kelmoqda.

Oxirgi 15 yil davomida respublikamizda faoliyat ko‘rsatayotgan yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari soni qariyib 2347 taga oshib, xozirgi kunda 4351 taga yetdi. Ularning 997 tasi shahar, 2743 tasi shahar atrofi va 611 tasi shaharlararo yo‘nalishlarni tashkil etadi.

Avtomobil transporti xizmatlari bozorida raqobat muxitini shakillantirish va barcha tashuvchilarga teng sharoit yaratib berish bo‘yicha viloyat va shahar hokimiyatlaridagi Komissiyalar hamda Agentlik qoshidagi Idoralararo Komissiya tomonidan yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari ochiq tender tanlovlari orqali joylashtirilmoqda.   

2016-yil davomida respublika bo‘yicha jami 135 ta ochiq tender o‘tkazilgan bo‘lib, ularda 2069 ta yo‘lovchi tashish bo‘yicha yo‘nalishlar joylashtirildi.  Shundan 510 ta shahar ichidagi yo‘nalishlarini joylashtirish bo‘yicha 38 ta tender, 1377 ta shahar atrofi va 134 ta shaharlararo-viloyatlar ichidagi yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 91 ta tender, 48 ta shaharlararo-viloyatlararo yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 6 ta tender o‘tkazilgan.

2017-yilning 1-yanvar holatiga O’zbekiston Respublikasida avtotransportda yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tizimining rivojlanishi jadval(.exel, 49kb)da aks etgan.

Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan "ISUZU" avtobuslarini yo‘nalishlarga chiqarish ishlari davom ettirilmoqda.

2016-yil davomida 77 ta tadbirkorlik sub’ektlari tomonidan Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan “ISUZU” rusumli avtobuslardan Namangan viloyatida 138 ta, Toshkent viloyatida 84 ta, Toshkent shahrida 80 ta, Farg‘onada 71 ta, Buxoroda 53 ta, Andijonda 41 ta, Surxondaryo va Xorazmda 28 tadan, Jizzaxda 20 ta, Qoraqalpog‘iston Respublikasida 14 ta, Sirdaryoda 11 ta, Samarqandda 10 ta, Navoiyda 4 ta va Qashqadaryo viloyatida 3 ta jami 585 ta yangi avtobuslar sotib olinib, shahar va shahar atrofi yo‘nalishlarida xizmat ko‘rsatilishi yo‘lga qo‘yildi.

Shu bilan birga, yil davomida korxonalar tomonidan tijorat asosida foydalanish maqsadida 584 ta yuk avtomobili, 63 ta mikroavtobus va 455 ta (shundan 184 tasi “Damas” rusumli) yengil avtomobillari sotib olindi.

Belgilangan matnni tinglash uchun quyidagi tugmani bosing Powered by GSpeech