Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A

IQTISODIYOT TARMOQLARI VA AHOLINING TASHUVLARGA BO`LGAN EHTIYOJLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA AVTOMOBIL TRANSPORTINI RIVOJLANTIRISH, TRANSPORT XIZMATLARI BOZORIDA BOZOR MUNOSABATLARINI VA RAQOBAT MUHITINI RIVOJLANTIRISH UCHUN QULAY SHART-SHAROITLARNI TA`MINLASH TO`G`RISIDAGI TAHLILIY MA`LUMOTLAR


Keyingi yillarda avtomobil transporti sohasida olib borilayotgan institutsional va huquqiy islohotlarning maqsadi - bu transport xizmatlarini ko‘rsatish huquqi ustidan adolatli raqobatga asoslangan avtomobil transporti faoliyatini yaxshilash, ushbu sektorga turli mulkiy shakldagi tashuvchilarni jalb etishdir.

Respublikada bosqichma-bosqich o‘tkazilayotgan islohotlar natijasida nodavlat sektorning yo‘lovchilar va yuklarni tashishdagi ulushi yil sayin ortib bormoqda. Hozirgi kunda yo‘lovchilarga avtotransport xizmatlarini ko‘rsatishdagi ulushining deyarli 100 foizi va yuk tashishdagi ulushining 90 foizi ushbu nodavlat sektor tomonidan amalga oshirilmoqda. 

Islohotlar samaradorligini esa avtomobil transporti faoliyatining quyidagi ko‘rsatkichlariga qarab baholash mumkin.

Davlat statistika qo‘mitasidan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 2017-yilning 9 oyi yakuni bilan respublikaning barcha avtomobil transporti vositalari bilan jami 1 mlrd. 118 mln. tonna yuk va 5 mlrd. 812 mln. yo‘lovchi tashilib, ushbu ko‘rsatkich 2016 yilning shu davriga nisbatan tegishli ravishda 103.8 va 103.7 foizni tashkil etdi.

Yuk aylanmasi 25 mlrd. 724 mln. tonna km.ni (2016-yilga nisbatan 102.9 foiz), yo‘lovchilar aylanmasi esa 73 mlrd. 724 mln. yo‘lovchi km.ni (2016-yilga nisbatan 104.1 foiz) tashkil qildi.

Agarda avtomobil transporti faoliyatining oxirgi o‘n yil (2007-2017-yillar) davomidagi asosiy ko‘rsatkichlarini qiyoslasak, unda 2017 yilning yanvar-sentyabr oylari tashilgan yo‘lovchilar soni 2007 yilning shu davriga nisbatan qariyb 1,93 barobarga o‘sgan, yo‘lovchi aylanmasi esa mos ravishda qariyib 1,75 marotaba ortgan.

Avtomobil transporti orqali yuk tashishlarning sur’atlari ham aynan shunday. 2017-yilning 9 oyi yakuni bilan yuk tashish hajmi 2007-yil ko‘rsatkichiga qaraganda 1,98 barobarga o‘sgan, yuk aylanmasi mos ravishda 1,94 marotabadan ortiq ko‘paygan. 

Yuk tashish jarayonini takomillashtirish yuzasidan aniq tadbirlar ko‘rilganligi natijasida, avtotransport vositalari bilan respublikada yetishtirilayotgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tashishda, qurilish va obodonlashtirish hamda neft-gaz kompleksi qurilishi ishlarida yuklarini tashish hajmlari o‘smoqda.

2017-yilning 9 oyi yakuniga ko‘ra, barcha turdagi (temir yo‘l, havo, quvur va elektr) transportlarda amalga oshirilagan tashuvlar hajmlari ichidagi avtomobil trasportining ulushi, yo‘lovchi tashishda 98.9 foizga va yo‘lovchi aylanmasining 88.8 foiziga to‘g‘ri keladi. Tashilgan yuk hajmi va yuk aylanmasi bo‘yicha avtomobil transportining solishtirma ulushi esa tegishli ravishda 91.9 va 39.2 foizga teng.

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil III chorakda avtomobil transportida yo‘lovchi tashish hajmi dinamikasi 1-jadval(.pdf. 199kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil III chorakda avtomobil transportida yo‘lovchi aylanmasi hajmi dinamikasi 2-jadval(.pdf, 227kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil III chorakda avtomobil transportida yuk tashish hajmi dinamikasi 3-jadval(.pdf, 245kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2010 — 2017-yil III chorakda avtomobil transportida yuk aylanmasi hajmi dinamikasi 4-jadval(.pdf, 248kb)da keltirilgan.

Mamlakatimizda asosan O’zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan (“Dji Em O’zbekiston” QK, “Samavto” MChJ, “JV MAN Auto – Uzbekistan” MChJ QK zavodlari) hamda Rossiya, Belarus va uzoq xorij mamlakatlari (Germaniya, Janubiy Koreya, Xitoy) zavodlari tomonidan ishlab chiqarilgan avtomobillar ishlatilmoqda. Ayniqsa keyingi paytda tashuvchilar o‘z transport vositalari parkini yangi va zamonaviy ulovlar bilan to‘ldirishga harakat qilmoqda. Xususan, Samarqand avtomobil zavodida zamonaviy avtobuslar hamda katta va kichik hajmli yuk avtomobillari ishlab chiqarilayotgani tashuvchilarga juda qo‘l kelmoqda.

2000-yilda respublika bo‘yicha 2032 ta yo‘lovchilar tashish yo‘nalishlari faoliyat ko‘rsatgan bo‘lsa, 2017-yilning 1-oktabr holatiga yo‘nalishlar soni ikki barobardan ortib, 4375 tani tashkil etdi. Ularning 995 tasi shahar, 2777 tasi shahar atrofi va 603 tasi shaharlararo yo‘nalishlarni tashkil etadi.

Avtomobil transporti xizmatlari bozorida raqobat muxitini shakillantirish va barcha tashuvchilarga teng sharoit yaratib berish bo‘yicha viloyat va shahar hokimiyatlaridagi Komissiyalar hamda Agentlik qoshidagi Idoralararo Komissiya tomonidan yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari ochiq tender tanlovlari orqali joylashtirilmoqda.

2017-yilning 9 oyi yakuni bilan jami 73 ta ochiq tender o‘tkazilgan bo‘lib, ularda 786 ta yo‘lovchi tashish bo‘yicha yo‘nalishlar joylashtirilgan. Shundan 130 ta shahar ichidagi yo‘nalishlarini joylashtirish bo‘yicha 17 ta tender, 352 ta shahar atrofi va 61 ta shaharlararo-viloyatlar ichidagi yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 51 ta tender, 43 ta shaharlararo-viloyatlararo yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 5 ta tender o‘tkazilgan.

 Hisobot davrida rejadagi 36 ta o‘rniga 70 ta yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tashkil etilib, ushbu yo‘nalishlarda xizmat ko‘rsatish uchun jami 389 ta, shu jumladan 198 ta avtobus, 46 ta mikroavtobus va 145 ta “Damas” rusumli avtotransport vositalari biriktirildi.

2017-yilning 1-oktabr holatiga O’zbekiston Respublikasida avtotransportda yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tizimining rivojlanishi jadval(.exel, 49.5kb)da aks etgan.

Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan "ISUZU" rusumli avtobuslarini yo‘nalishlarga biriktirish ishlari davom ettirilmoqda.

2017-yilning 9 oy davomida respublika bo‘yicha 71 ta tashuvchi tomonidan 413 ta (shundan – 107 tasi lizing, 287 tasi bank krediti va 19 tasi tadbirkorning o‘z sarmoyasi hisobidan) “Isuzu” rusumli avtobuslari xarid qilindi va Yo‘l harakati xavfsizligi boshqarmalarida rasmiylashtirilib, shahar va shahar atrofi yo‘nalishlarida xizmat ko‘rsatilishi yo‘lga qo‘yildi. Jumladan: Jizzaxda – 76 ta, Buxoro va Farg‘onada – 57 tadan, Namanganda – 44 ta, Surxondaryoda – 37 ta, Qoraqalpog‘iston Respublikasida – 36 ta, Xorazmda - 35 ta, Samarqandda – 29 ta, Qashqadaryoda – 22 ta, Andijonda – 10 ta, Sirdaryoda – 5 ta va  Navoiyda – 3 ta. 

Shu bilan birga, tashuvchilar tomonidan yana 88 ta “Isuzu” rusumli avtobuslarini sotib olish bo‘yicha shartnomalar tuzilib, oldindan 12 mlrd. 510 mln. so‘m mablag‘lar  “Samavto” MChJga to‘landi.

Bundan tashqari, hisobot davrida tashuvchilar tomonidan tijorat asosida foydalanish maqsadida 430 ta yuk avtomobili, 26 ta mikroavtobus va 266 ta (shundan 109 tasi “Damas” rusumli) yengil avtomobillari sotib olindi.

Shuningdek, korxona yoki tadbirkorlar tomonidan avtovokzal va avtostantsiyalarni rekonstruktsiya qilish, qurish va jixozlash uchun kiritilgan investitsiyalar miqdori qariyib 6.0 mlrd. so‘mni tashkil etdi.

Belgilangan matnni tinglash uchun quyidagi tugmani bosing Powered by GSpeech