Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A

IQTISODIYOT TARMOQLARI VA AHOLINING TASHUVLARGA BO`LGAN EHTIYOJLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA AVTOMOBIL TRANSPORTINI RIVOJLANTIRISH, TRANSPORT XIZMATLARI BOZORIDA BOZOR MUNOSABATLARINI VA RAQOBAT MUHITINI RIVOJLANTIRISH UCHUN QULAY SHART-SHAROITLARNI TA`MINLASH TO`G`RISIDAGI TAHLILIY MA`LUMOTLAR


Keyingi yillarda avtomobil transporti sohasida olib borilayotgan institutsional va huquqiy islohotlarning maqsadi - bu transport xizmatlarini ko‘rsatish huquqi ustidan adolatli raqobatga asoslangan avtomobil transporti faoliyatini yaxshilash, ushbu sektorga turli mulkiy shakldagi tashuvchilarni jalb etishdir.

Respublikada bosqichma-bosqich o‘tkazilayotgan islohotlar natijasida nodavlat sektorning yo‘lovchilar va yuklarni tashishdagi ulushi yil sayin ortib bormoqda. Hozirgi kunda yo‘lovchilarga avtotransport xizmatlarini ko‘rsatishdagi ulushining deyarli 100 foizi va yuk tashishdagi ulushining 90 foizi ushbu nodavlat sektor tomonidan amalga oshirilmoqda. 

Islohotlar samaradorligini esa avtomobil transporti faoliyatining quyidagi ko‘rsatkichlariga qarab baholash mumkin.

Davlat statistika qo‘mitasidan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 2018-yilning 1-choragi yakuni bilan respublikaning barcha avtomobil transporti vositalari bilan jami 208.3 mln. tonna yuk va 1 mlrd. 276 mln. yo‘lovchi tashilib, ushbu ko‘rsatkich 2017-yilning shu davriga nisbatan tegishli ravishda 104.8 va 102.0 foizni tashkil etdi.

Yuk aylanmasi 2 mlrd. 673 mln. tonna km.ni (2017-yilga nisbatan 103.2 foiz), yo‘lovchilar aylanmasi esa 26 mlrd. 754 mln. yo‘lovchi km.ni (2017-yilga nisbatan 102.4 foiz) tashkil qildi.

Agarda avtomobil transporti faoliyatining oxirgi o‘n yil (2007-2017-yillar) davomidagi asosiy ko‘rsatkichlarini qiyoslasak, unda 2018-yilning 1-choragida tashilgan yo‘lovchilar soni 2007-yilning shu davriga nisbatan qariyb 1,29 barobarga va yuk tashish hajmi 1,41 barobarga o‘sgan. 

Yuk tashish jarayonini takomillashtirish yuzasidan aniq tadbirlar ko‘rilganligi natijasida, avtotransport vositalari bilan respublikada yetishtirilayotgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tashishda, qurilish va obodonlashtirish hamda neft-gaz kompleksi qurilishi ishlarida yuklarini tashish hajmlari o‘smoqda.

2018-yilning 1-choragi yakuniga ko‘ra, barcha turdagi (temir yo‘l, havo, quvur va elektr) transportlarda amalga oshirilagan tashuvlar hajmlari ichidagi avtomobil trasportining ulushi, yo‘lovchi tashishda 98.2 foizga va yo‘lovchi aylanmasining 90.1 foiziga to‘g‘ri keladi. Tashilgan yuk hajmi va yuk aylanmasi bo‘yicha avtomobil transportining solishtirma ulushi esa tegishli ravishda 86.1 va 16.5 foizga teng.

O’zbekiston Respublikasida 2013 — 2018-yil I choragida avtomobil transportida yo‘lovchi tashish hajmi dinamikasi 1-jadval (PDF. 199kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2013 — 2018-yil I choragida avtomobil transportida yo‘lovchi aylanmasi hajmi dinamikasi 2-jadval(PDF, 227kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2012 — 2018-yil I choragida avtomobil transportida yuk tashish hajmi dinamikasi 3-jadval(PDF, 245kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2013 — 2018-yil I choragida avtomobil transportida yuk aylanmasi hajmi dinamikasi 4-jadval(PDF, 248kb)da keltirilgan.

Mamlakatimizda asosan O’zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan (“Dji Em O’zbekiston” QK, “Samavto” MChJ, “JV MAN Auto – Uzbekistan” MChJ QK zavodlari) hamda Rossiya, Belarus va uzoq xorij mamlakatlari (Germaniya, Janubiy Koreya, Xitoy) zavodlari tomonidan ishlab chiqarilgan avtomobillar ishlatilmoqda. Ayniqsa keyingi paytda tashuvchilar o‘z transport vositalari parkini yangi va zamonaviy ulovlar bilan to‘ldirishga harakat qilmoqda. Xususan, Samarqand avtomobil zavodida zamonaviy avtobuslar hamda katta va kichik hajmli yuk avtomobillari ishlab chiqarilayotgani tashuvchilarga juda qo‘l kelmoqda.

2000-yilda respublika bo‘yicha 2032 ta yo‘lovchilar tashish yo‘nalishlari faoliyat ko‘rsatgan bo‘lsa, 2018-yilning 1-aprel holatiga yo‘nalishlar soni 2349 taga oshib, 4381 tani tashkil etdi. 

Avtomobil transporti xizmatlari bozorida raqobat muxitini shakillantirish va barcha tashuvchilarga teng sharoit yaratib berish bo‘yicha viloyat va shahar hokimiyatlaridagi Komissiyalar hamda Agentlik qoshidagi Idoralararo Komissiya tomonidan yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari ochiq tender tanlovlari orqali joylashtirilmoqda.

2018 yilning I-choragi davomida respublika bo‘yicha jami 19 ta ochiq tender o‘tkazilgan bo‘lib, ularda 177 ta yo‘lovchi tashish bo‘yicha yo‘nalishlar joylashtirilgan. Shundan 20 ta shahar ichidagi yo‘nalishlarini joylashtirish bo‘yicha 3 ta tender, 135 ta shahar atrofi va 16 ta shaharlararo-viloyatlar ichidagi yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 15 ta tender, 6 ta shaharlararo-viloyatlararo yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 1 ta tender o‘tkazilgan.

Avtotrasport xizmatlari va servisni rivojlantirishning prognoz ko‘rsatkichlarini bajarish, aholiga, xususan qishloq aholisiga ko‘rsatilayotganavtotransport xizmatlari va servis darajasi va sifatini oshirish doirasida yo‘nalishli transport tarmog‘i rivojlanmoqda, hisobot davrida ochilishi rejalashtirilgan 8 ta yo‘nalish o‘rniga 10 ta yo‘nalishning faoliyati yo‘lga qo‘yildi.

2018-yilning 1-yanvar holatiga O’zbekiston Respublikasida avtotransportda yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tizimining rivojlanishi jadval(.exel, 49.5kb)da aks etgan.

Samarqand avtomobil zavodida ishlab chiqarilgan "ISUZU" rusumli avtobuslarini yo‘nalishlarga biriktirish ishlari davom ettirilmoqda.

2018-yilning yanvar-mart oylarida respublika bo‘yicha 11 ta tashuvchi tomonidan 45 ta (shundan – 14 tasi lizing, 28 tasi bank krediti va 3 tasi tadbirkorning o‘z sarmoyasi hisobidan) “Isuzu” rusumli avtobuslar xarid qilindi va ular yo‘nalishlarda aholiga xizmat ko‘rsatmoqda.

Bundan tashqari, hisobot davrida tashuvchilar tomonidan tijorat asosida foydalanish maqsadida 96 ta yuk avtomobili, 15 ta mikroavtobus va 170 ta (shundan 86 tasi “Damas” rusumli) yengil avtomobillari sotib olindi.

Shuningdek, korxona yoki tadbirkorlar tomonidan yil davomida avtovokzal va avtostantsiyalarni rekonstruktsiya qilish, qurish va jixozlash uchun kiritilgan investitsiyalar miqdori 4.3 mlrd. so‘mni tashkil etdi.

2018-yilning 1-choragi davomida avtotransport sohasiga tadbirkorlik sub’ektlari tomonidan kiritilgan jami investitsiya miqdori qariyib 64.2 mlrd. so‘mni tashkil qilib, 2017-yilga nisbatan 24.8 mlrd. so‘mga ortdi.

Me’yoriy-huquqiy bazani shakllantirish va institutsional o‘zgarishlar bo‘yicha O’zbekiston avtomobil transporti agentligi tomonidan hisobot davri davomida 5 ta normativ – huquqiy hujjat ishlab chiqilib, amalga joriy etildi.

Shuningdek, vazirlik va davlat idoralari tomonidan ishlab chiqilgan 14 ta me’yoriy – huquqiy hujjatlar ekspertiza qilinib, tegishli xulosalar berildi.

Belgilangan matnni tinglash uchun quyidagi tugmani bosing Powered by GSpeech