Размер шрифта: A A A
Цвет сайта: A A A A

IQTISODIYOT TARMOQLARI VA AHOLINING TASHUVLARGA BO`LGAN EHTIYOJLARINI HISOBGA OLGAN HOLDA AVTOMOBIL TRANSPORTINI RIVOJLANTIRISH, TRANSPORT XIZMATLARI BOZORIDA BOZOR MUNOSABATLARINI VA RAQOBAT MUHITINI RIVOJLANTIRISH UCHUN QULAY SHART-SHAROITLARNI TA`MINLASH TO`G`RISIDAGI TAHLILIY MA`LUMOTLAR


Keyingi yillarda avtomobil transporti sohasida olib borilayotgan institutsional va huquqiy islohotlarning maqsadi - bu transport xizmatlarini ko‘rsatish huquqi ustidan adolatli raqobatga asoslangan avtomobil transporti faoliyatini yaxshilash, ushbu sektorga turli mulkiy shakldagi tashuvchilarni jalb etishdir.

Respublikada bosqichma-bosqich o‘tkazilayotgan islohotlar natijasida nodavlat sektorning yo‘lovchilar va yuklarni tashishdagi ulushi yil sayin ortib bormoqda. Hozirgi kunda yo‘lovchilarga avtotransport xizmatlarini ko‘rsatishdagi ulushining deyarli 100 foizi va yuk tashishdagi ulushining 90 foizi ushbu nodavlat sektor tomonidan amalga oshirilmoqda. 

Islohotlar samaradorligini esa avtomobil transporti faoliyatining quyidagi ko‘rsatkichlariga qarab baholash mumkin.

Davlat statistika qo‘mitasidan olingan ma’lumotlarga ko‘ra, 2018-yil yakuni bilan respublikaning barcha avtomobil transporti vositalari bilan jami 1 mlrd. 68 mln. tonna yuk va 5 mlrd. 719 mln. yo‘lovchi tashilib, ushbu ko‘rsatkich 2017 yilga nisbatan tegishli ravishda 105.6 va 102.3 foizni tashkil etdi.

Yuk aylanmasi 13 mlrd. 852 mln. tonna km.ni (2017-yilga nisbatan 103.0 foiz), yo‘lovchilar aylanmasi esa 120 mlrd. 696 mln. yo‘lovchi km.ni (2017 yilga nisbatan 102.6 foiz) tashkil qildi.

Agarda avtomobil transporti faoliyatining oxirgi o‘n yil (2007-2018-yillar) davomidagi asosiy ko‘rsatkichlarini qiyoslasak, unda 2018-yilda tashilgan yo‘lovchilar soni 2007-yilga nisbatan qariyb 1,27 barobarga va yuk tashish hajmi 1,43 barobarga o‘sgan. 

Yuk tashish jarayonini takomillashtirish yuzasidan aniq tadbirlar ko‘rilganligi natijasida, avtotransport vositalari bilan respublikada yetishtirilayotgan qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini tashishda, qurilish va obodonlashtirish hamda neft-gaz kompleksi qurilishi ishlarida yuklarini tashish hajmlari o‘smoqda.

2018-yil yakuniga ko‘ra, barcha turdagi (temir yo‘l, havo, quvur va elektr) transportlarda amalga oshirilagan tashuvlar hajmlari ichidagi avtomobil trasportining ulushi, yo‘lovchi tashishda 98.3 foizga va yo‘lovchi aylanmasining 89.8 foiziga to‘g‘ri keladi. Tashilgan yuk hajmi va yuk aylanmasi bo‘yicha avtomobil transportining solishtirma ulushi esa tegishli ravishda 88.4 va 19.6 foizga teng.


O’zbekiston Respublikasida 2016 — 2018-yil avtomobil transportida yo‘lovchi tashish hajmi dinamikasi 1-jadval (PDF. 199kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2016 — 2018-yil avtomobil transportida yo‘lovchi aylanmasi hajmi dinamikasi 2-jadval (PDF, 227kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2016 — 2018-yil avtomobil transportida yuk tashish hajmi dinamikasi 3-jadval (PDF, 245kb)da;

O’zbekiston Respublikasida 2016 — 2018-yil avtomobil transportida yuk aylanmasi hajmi dinamikasi 4-jadval (PDF, 248kb)da keltirilgan.

Mamlakatimizda asosan O’zbekiston Respublikasida ishlab chiqarilgan (“Dji Em O’zbekiston” QK, “Samavto” MChJ, “JV MAN Auto – Uzbekistan” MChJ QK zavodlari) hamda Rossiya, Belarus va uzoq xorij mamlakatlari (Germaniya, Janubiy Koreya, Xitoy) zavodlari tomonidan ishlab chiqarilgan avtomobillar ishlatilmoqda. Ayniqsa keyingi paytda tashuvchilar o‘z transport vositalari parkini yangi va zamonaviy ulovlar bilan to‘ldirishga harakat qilmoqda. Xususan, Samarqand avtomobil zavodida zamonaviy avtobuslar hamda katta va kichik hajmli yuk avtomobillari ishlab chiqarilayotgani tashuvchilarga juda qo‘l kelmoqda.

2000-yilda respublika bo‘yicha 2032 ta yo‘lovchilar tashish yo‘nalishlari faoliyat ko‘rsatgan bo‘lsa, 2019-yilning 1-yanvar holatiga yo‘nalishlar soni 2391 taga oshib, 4423 tani tashkil etdi. 

2018 yil yakuni bilan respublika bo‘yicha jami 97 ta ochiq tender o‘tkazilgan bo‘lib, ularda 1008 ta yo‘lovchi tashish bo‘yicha yo‘nalishlar joylashtirilgan. Shundan 125 ta shahar ichidagi yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 24 ta tender, 768 ta shahar atrofi va 80 ta shaharlararo-viloyatlar ichidagi yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 69 ta tender, 35 ta shaharlararo-viloyatlararo yo‘nalishlarni joylashtirish bo‘yicha 4 ta tender o‘tkazilgan. 

Yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tarmog‘ini rivojlantirish, yangi yo‘nalishlar (ayniqsa qishloq joylarda) ochilishi monitoring qilib borildi, hududiy boshqarmalarga qatnov hujjatlarini tayyorlashda yordam ko‘rsatildi. Natijada jami 156 ta yangi yo‘nalishlar ochilib, aholiga xizmat ko‘rsatishi yo‘lga qo‘yildi. Ulardan 105 tasi avtobus yo‘nalishlari va 51 tasi yo‘nalishli taksi yo‘nalishlaridir. Ularda 293 ta avtobus, 21 ta mikroavtobus va 393 ta “DAMAS” rusumli avtomobillari faoliyat ko‘rsatmoqda.

2019-yilning 1-yanvar holatiga O’zbekiston Respublikasida avtotransportda yo‘lovchi tashish yo‘nalishlari tizimining rivojlanishi jadval(.exel, 56.5kb)da aks etgan.

Respublika bo‘yicha jami 406 dona, shundan 339 dona “Isuzu” va 67 dona Xitoyda ishlab chiqarilgan “Yutong” va “Golden Dragon” rusumli avtobuslari xarid qilindi.

Jami 126 dona, shundan 122 dona “Isuzu” avtobuslari uchun “SamAvto” MChJga va 4 dona Xitoydagi avtomobil zavodlariga oldindan mablag‘lar o‘tkazildi. 

Shu jumladan, Agentlik ta’sischiligida 13 ta yangi unitar korxonalar tashkil qilinib, Agentlik, “O’zavtosanoat” AJ va “Sam Avto” MChJ bilan tasdiqlangan tarmoq jadvaliga asosan jami 100 dona (shundan, Qoraqalpog‘iston Respublikasi 50 dona, Namangan 10 dona, Toshkent va Xorazm viloyatlari 20 donadan) “Isuzu” avtobuslari olib kelindi, yana 90 dona avtobuslar uchun “SamAvto” MChJga oldindan bo‘nak mablag‘lar o‘tkazib berildi.

Bundan tashqari, hisobot davrida tashuvchilar tomonidan tijorat asosida foydalanish maqsadida 1093 dona yuk avtomobili, 120 dona mikroavtobus va 2092 dona (shundan 1409 donasi “Damas” rusumli) yengil avtomobillari sotib olindi.

Hisobot davrida 17 ta yangi avtostantsiya qurildi hamda  8 ta  mavjud avtostantsiyada rekonstruktsiya ishlari yakunlanib, foydalanishga topshirildi.

Me’yoriy-huquqiy bazani shakllantirish va institutsional o‘zgarishlar bo‘yicha O’zbekiston avtomobil transporti agentligi tomonidan 2018 yil yanvar – dekabr oylari davomida 18 ta normativ – huquqiy hamda 8 ta normativ hujjat ishlab chiqilib, amalga joriy etildi.
Shuningdek, 5 ta normativ – huquqiy hujjatlar loyihalari ishlab chiqilib, shundan 1 tasi o‘rnatilgan tartibda Vazirlar Mahkamasiga kiritilib, 4 tasi tegishli vazirlik va idoralarga kelishish uchun taqdim etilgan.

Bundan tashqari, vazirlik va davlat idoralari tomonidan ishlab chiqilgan 73 ta me’yoriy – huquqiy hujjatlar loyihalari ekspertiza qilinib, tegishli xulosalar berildi.

2019-yilning 1-yanvar xolatiga respublika bo‘yicha litsenziyalangan avtomobillar soni 130360 tani tashkil etib, 2018 yilning 1 yanvar ko‘rsatkichiga nisbatan 11312 taga yoki 9.5 foizga oshdi.

Xalqaro avtomobil transporti tashuvlari sohasida tashqi bozorlar va dunyo okeanlariga chiqish imkonini beruvchi Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Turkiya va Belorussiya davlatlari bilan mavjud bitimlar qaytadan ko‘rib chiqildi hamda Ispaniya, Xitoy, Tojikiston va Frantsiya davlatlari bilan yangi bitimlar imzolandi.

Milliy tashuvchilar tomonidan tashilgan eksport-import yuklari hajmi 2 mln. 576 ming tonnani tashkil qilib, 2017 yilga nisbatan qariyib 67.0 foizga ortgan.


Belgilangan matnni tinglash uchun quyidagi tugmani bosing Powered by GSpeech